e-guillotine

«ՀՀ անտառային օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագծի վերաբերյալ զանգվածային լրատվական միջոցներում կատարված հրապարակումների առնչությամբ ՕԿԱԿ-ի պատասխանը

2016.05.03

 

Պատասխան

Վերջերս զանգվածային լրատվական միջոցների կիզակետում էր հայտնվել «Օրենսդրության կարգավորման ազգային կենտրոն» ԾԻԳ ՊՀ-ի (այսուհետ՝ ՕԿԱԿ) կողմից առաջարկված և ՀՀ կառավարության կողմից հավանության արժանացած «ՀՀանտառայինօրենսգրքումփոփոխություններև լրացումներ կատարելումասին»և«Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում փոփոխություն կատարելու մասին» ՀՀօրենքներինախագծերը: Հետաքրքրության պատճառը հանդիսանում էր Հայաստանի բնապահպանական հասարակական որոշ կազմակերպությունների կողմից անտառի վրա նախագծերով առաջարկվող փոփոխությունների հնարավոր բացասական ազդեցության և ռիսկերի վերաբերյալ հնչեցված մտահոգությունները: Հիմնականում քննադատության էր արժանացել նախագծում անտառային հողերում կառուցապատման իրավունքի տարածման և անտառային տոմսերի հանման դրույթներին առնչվող հարցերը:

Առաջին հարցի մասով, մասնավորապես, խոսվում էր անտառային հողերում ՀՀ հողային օրենսգրքի 48.1 հոդվածով նախատեսված կառուցապատման իրավունքի դրույթների տարածման խնդրի մասին, ինչը չի եղել գործող անտառային օրենսդրությամբ, սակայն կարգավորված է եղել ՀՀ հողային օրենսգրով: Այս կապակցությամբ հիմնական բանախոսներից մեկի կողմից հնչեցվել էր այն միտքը, որ առաջարկվող փոփոխություններով խոշոր բիզնեսը սեփականության իրավունքով մուտք գործելով անտառ կոչնչացնի այն և դրանից բխող հետևանքները կործանարար կլինեն բնապահպանական անվտանգության համար: Բանախոսը կառուցել էր իր եզրակացությունները օգտագործելով «կառուցապատման նպատակով» եզրույթը և վկայակոչելով ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 202-րդ հոդ. 8-րդ մասը, ինչը թյուրիմածություն էր առաջացրել ԶԼՄ-ներում, հասարակությունում՝ շփոթմամբ նույնականացնելով «կառուցապատման նպատակով հողահատացման» նորմը կառուցապատման իրավունքով հողահատկացման» նորմի հետ: Մինչդեռ, դրանք իրավական տարբեր ռեժիմներ պահանջող բացարձակ տարբեր նորմեր են: Ուստի, ստորև բերվող պարզաբանմամբ հարկ ենք համարում տեղեկացնել այդ մասին հանրությանը և հստակ ներկայացնել իրական պատկերը.

Կառուցապատման նպատակով և կառուցապատման իրավունքով պետական և համայնքային հողերի հատկացման առանձնահատկությունները ՀՀ գործող օրենսդրությամբ

ՀՀ հողային օրենսգրքի և պետական և համայնքային հողերի հատկացմանն առնչվող այլ իրավական ակտերի համաձայն, Հայաստանում գործում են հողատարածքները կառուցապատման հատկացման երկու հիմնական նորմ, դրանք են`

  1. Կառուցապատման իրավունքի նորմը
  2. Կառուցապատման նպատակով հողահատկացման նորմը:

Առաջին նորմով սահմանված իրավական ռեժիմը հետևյալն է.

  1. Պետական կամ համայնքային սեփականություն հանդիսացող հողերը կառուցապատման իրավունքով տրամադրվում են միայն Հողային օրենսգրքի 60-րդ հոդվածով սահմանված հողամասերից, որոնք ենթակա չեն մասնավորեցման կամ օտարման, դրանք կարող են տրամադրվել միայն օգտագործման, այդ թվում նաև կառուցապատման իրավունքով.
  2. Կառուցապատման իրավունքը կարող է տրամադրվել մրցույթով` բնակելի, հասարակական և արտադրական շենքերի ու շինությունների, առանձին թաղամասերի և քաղաքաշինական համալիրների կառուցման համար, հողամասը կարող է կառուցապատվել ինչպես պետության կամ համայնքի բյուջեների, այնպես էլ կառուցապատողի միջոցների հաշվին: Կառուցապատմանիրավունքիտրամադրմանմրցույթիպայմաններըևանցկացմանկարգըսահմանում է կառավարությունը.
  3. Տրվում է մինչև 99 տարի ժամկետով, եթե օրենքով ավելի կարճ ժամկետ նախատեսված չէ.
  4. Կառուցապատման իրավունքով հողօգտագործումը կրումէժամկետային, գույքային, անփոփոխելիևհատուցելիբնույթ.
  5. Կառուցապատման իրավատերը իրավունք ունի իրեն հատկացված ժամկետում տնօրինել և տիրապետել հողը և դրա վրա կառուցված շենքը, շինությունները.
  6. Կառուցապատման իրավունքը կարող է փոխանցվել այլ անձի՝ առանց հողամասի սեփականատիրոջ համաձայնության, նրա վրա կարող է բռնագանձում տարածվել, և դա է պատճառը, որ կառուցապատման իրավունքը կարող է լինել հիփոթեքի առարկա.
  7. Կառուցապատողը, համաձայն «Քաղաքաշինության մասին» ՀՀ օրենքի 4-րդ հոդվածի պետք է օգտվի քաղաքաշինական գործունեության սուբյեկտների բոլոր իրավունքներից և պարտականություններից, որոնք սահմանվում են օրենքով.
  8. Կառուցապատման իրավունքի պայմանագրային բնույթը նշանակում է, որ կառուցապատման իրավունքը կարող է ծագել միայն պայմանագրի կնքման արդյունքում.
  9. Կառուցապատման իրավունքն ունի ժամկետային բնույթ: Կառուցապատման իրավունքի կարևորագույն առանձնահատկությունը, որով այն տարբերվում է վարձակալությունից, հանդիսանում է պայմանագրում կառուցապատման իրավունքով հողամասի օգտագործման ժամկետների պարտադիր սահմանումը.

10. Կառուցապատման իրավունքի պայմանագիրը պարտադիր կնքվում է պայմանագրով որոշված ժամկետով, որով էլ կառուցապատման իրավունքը տարբերվում է սեփականության իրավունքից և հողի նկատմամբ գոյություն ունեցող այլ իրավունքներից, որոնք հանդիսանում են անժամկետ իրավունքներ. Որպես կանոն՝ պայմանագրով նախատեսվում է ավելի երկար ժամկետ, քան շենքի, շինության օգտակար գործողության ժամկետն է.

  1. Կառուցապատման ժամկետի ավարտից հետո կառուցապատողի կատարած անբաժանելի բարելավումները չեն հատուցվում, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով կամ պայմանագրով, իսկ կառուցապատման իրավունքով կառուցված կամ ստեղծված շենքը կամ շինությունները հողամասի սեփականատիրոջ սեփականությունն են, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով.

12. Կառուցապատման իրավունքը ունի անփոփոխելի բնույթ: Սա նշանակում է, որ պայմանագրի բոլոր դրույթները պետք է մնան անփոփոխ պայմանագրի գործողության ող ջընթացքում, այդ թվում նաև այն դեպքերում, երբ կողմերը փոխադարձ համաձայնությամբ ցանկանում են փոփոխել պայմանագրի դրույթները.

13. Քանի որ կառուցապատման իրավունքը հանդիսանում է գույքային իրավունք, կառուցապատողն իրավունք ունի հրաժարվել կառուցապատման իրավունքից ցանկացած պահի, սակայն միակողմանի հրաժարումը չի նշանակում կառուցապատման իրավունքի վերացում, եթե միայն կողմերը պայմանագիր չեն կնքում կառուցապատման իրավունքը դադարեցնելու վերաբերյալ, և եթե կառուցապատման իրավունքը ծանրաբեռնված չէ գրավով.

14. Հատուցելիությունը նշանակում է, որ կառուցապատման իրավունքի դիմաց հողամասի սեփականատերը ստանում է որոշակի հատուցում, ինչը որոշվում է պայմանագրով.

15. Պետական կամ համայնքային սեփականություն հանդիսացող հողերի կառուցապատման իրավունքի տարեկան վարձավճարի չափը չի կարող պակաu լինել հողի հարկի տարեկան դրույքաչափից:

 

Երկրորդ նորմով սահմանված իրավական ռեժիմն հետևյալն է.

  • Պետական կամ համայնքային սեփականություն հանդիսացող հողամասերը կառուցապատման նպատակով կարող են տրամադրվել այլ անձանց միայն սեփականության իրավունքով (ՀՕ-ի 57-րդ հոդված), բացառությամբ Հողային օրենսգրքով սահմանված` պետական և համայնքային սեփականություն հանդիսացող այն հողամասերի, որոնց տրամադրումը սեփականության իրավունքով արգելված է: Վերջիններիս վրա թույլ է տրվում կառուցել միայն այդ նպատակներին ծառայող կառույցներ:
  • Պետական կամ համայնքային սեփականություն հանդիսացող հողամասերը կառուցապատման նպատակով կարող են փոխանցվել այլ անձանց միայն սեփականության իրավունքով, բացառությամբ օտարերկրյա պետություններին և միջազգային կազմակերպություններին դիվանագիտական և ներկայացուցչական նպատակների համար տրամադրելու դեպքերի և Հայաստանի Հանրապետության հողային օրենսգրքով սահմանված՝ պետական և համայնքային սեփականություն հանդիսացող այն հողամասերի, որոնց փոխանցումը սեփականության իրավունքով արգելված է:

 

Երկրորդ հարցի մասով, հարկ է նշել, որ անտառային տոմսերի և դրա հիմքը կազմող պայմանագրերի հանման կապակցությամբ հնչեցված քննադատությունները հասել են այն աստիճանի, որ առաջարկում են փաստացի ապացուցված (բանախոսներից ոչ մեկ կասկածի տակի չի առել այդ ապացույցների արժանահավատությունը) չաշխատող նորմերը ամեն գնով պահպանել հիմնավորելով, որ անտառային տոմսերի վերացումը կբերի «խոշոր բիզնեսի կողմից անտառի թալանի»: Հարց է առաջանում առ այսօր քանի դեպք է արձանագրվել «խոշոր բիզնեսի կողմից անտառի թալանի»: Ընդհակառակը, ռիսկը մեծ է, որ անտառամերձ գյուղերի բնակիչները դա կարող են անել, քանի որ նրանց օրենքով թույլատրված է առանց որևէ իրավունքի (անտառային տոմսի) անսահմանափակ օգտվել անտառային պաշարներից՝ անձնական կարիքները հոգալու համար: Արդյունագործական, թե անձնական նպատակներով են ոչ բնափայտային մթերումները կատարվում, այս պարագայում, դժվար որոշելու հարց է: Հետևաբար, ստացվում է, որ նույն «խոշոր բիզնեսը» կարող է վարձել ֆիզիկական անձանց և կատարել «իրենց թալանը» նրանց միջոցով: Ավելին «խոշոր բիզնեսը», որը ըստ բանախոսի, սկսել է արտադրել վայրի մրգերից, հատապտուղներից արտադրանք և, առավել ևս, արտահանել, ապա այս դեպքում նա պարտավոր է ապահվել հումքի ծագման փաստաթղթեր՝ դրանով իսկ ստիպված է օրինական կերպով «գնել» ֆիզիկական անձանց աշխատանքը: Փաստացի ապացուցված է, որ նման արտադրությամբ զբաղվող տնտեսվարող սուբյեկները արդյունագործական մթերումներ կատարելու նպատակով թույլտվություն ստանալու համար երկու տարուց ավելի է լիազոր մարմնին չեն դիմել և դուրս չի գրվել գեթ մեկ անտառային տոմս: Ի դեպ, ֆիզիկական անձանց, տվյալ դեպքում՝ բնակիչների կողմից մթերումներ կատարելը կարելի է ենթադրել պակաս վնասաբեր է, քան տնտեսվարողների կողմից, քանի որ այդ մարդիկ են ապրում տվյալ տարածքներում և հակված չեն լինի մթերումը կատարել սահմանված նորմերի կոպիտ խախտումներով, քանզի անտառը նրանց միակ եկամտի, էլ չենք ասում, նաև թթվածնի աղբյուրն է:

Եզրահանգում. Պետական նշված հողատարածքները, այդ թվում անտառային հողերը, չեն կարող օտարվել սեփականության իրավունքով որևէ մի անձի, եթե դրանք տրամադրված են կառուցապատման իրավունքով, այլ ոչ կառուցապատման նպատակով, ինչպես սահմանված է վկայակոչված ՀՀքաղաքացիական օրենսգրքի 202-րդ հոդ. 8-րդ մասով («Պետական կամ համայնքային սեփականություն հանդիսացող հողամասերը կառուցապատման նպատակով կարող են փոխանցվել այլ անձանց միայն սեփականության իրավունքով, բացառությամբ օտարերկրյա պետություններին և միջազգային կազմակերպություններին դիվանագիտական և ներկայացուցչական նպատակների համար տրամադրելու դեպքերի ևՀայաստանի Հանրապետության հողային օրենսգրքով սահմանված՝ պետական և համայնքային սեփականություն հանդիսացող այն հողամասերի, որոնց փոխանցումը սեփականության իրավունքով արգելված է:»): Նշենք նաև որ, կառուցապատման իրավունքի շուրջ քննարկումներում նշված նորմը սահմանելու համար ՕԿԱԿ-ի կողմից որպես նախապայման դրվել էր նաև Հայաստանում գոտիավորման և անռառային պլանի առկայության գործոնը, քանզի առանց դրանց հիմնավոր չի լինի որոշել որ անտառային հողատարածքներում կարող են իրականացվել կառուցապատում և ինչ կարգով:

Կառուցապատման իրավունքի առաջարկված փոփոխությունը գործնականում ուժի մեջ կմտնի ՀՀ կառավարության որոշմամբ անտառային հողերում կառուցապատման իրավունքի տրամադրման կարգը սահմանելուց հետո:

Բնապահպան հասարակության մտահոգությունները կապված անտառային հողերում կառուցապատման իրավունքով իրականացվող գործունեության հետ կարող են փարատվել, եթե նրանք ակտիվորեն մասնակցեն նշված որոշման նախագծի հանրային քննարկումներին և հանդես գան երաշխիքներ պարունակող կամ այլ անտառապահպան առաջարկություններով, ինչպիսիք կարող են լինել անտառներում կառուցապատման իրավունքի սահմանափակումը՝ միայն ռեկրեացիոն և նման այլ նպատակներով կառույցների համար, դրա տրամադրումը բացառապես հրապարակավ մրցութային կարգով, կառուցապատման իրավունքի փոխանցման արգելումը այլ անձի՝ առանց հողամասի սեփականատիրոջ համաձայնության, ի շահ անտառի անտառում կառուցվող օբյեկտների և դրան սպասարկող շինությունների հատուկ, տեխնիկական կանոնակարգումը, կառուցապատումը ամայացվող տարածքներում, ինչպես նաև անտառավերականգնումը կամ ստեղծումը մրցույթում որպես նախապատվություն դիտարկելը և այլն: Այսինքն, առաջարկել այնպիսի պայմաններ, որոնք հավասարաչափ շահեկան կլինեն թե անտառի և թե տնտեսական աճի համար, առանց որի ներկա իրավիճակում հնարավոր չէ պատկերացնել անտառների պահպանման և հարստացման գործընթացը:

Անտառային տոմսերի կարգավորման հանումը, ինչ խոսք, լիովին չի կարող լուծել խնդիրը, սակայն, չի կարող նաև բարդեցնել այն: Պարզ է միայն մի բան՝ չգործող կարգավորումը հղի է կոռուպցիոն ռիսկերի առաջացման վտնագով: Տվյալ դեպքում, անտառային տոմսը չահարկելով տեղի բնակիչներից կորզվելու է կաշառք.

Ոչ բնափայտային պաշարների ռեսուրսների հաշվառում գործնականում չի իրականացվում, թեև վերջինիս վերաբերյալ հստակ կարգավորումներ են գործում: Առանց նշված պաշարների հաշվառման գործընթացի անտառային տոմսերը առ ոչինչ են, քանի որ դրանցում պահանջվող մթերումների ծավալները որոշվում են հենց այդ հաշվառման արդյունքում:

 

 

 

 

 

 

Կարծիքներ
Հարգելի այցելուներ, այստեղ կարող եք տեղադրել ձեր կարծիքը տվյալ նյութի վերաբերյալ` օգտագործելուվ Facebook-ի ձեր account-ը: Խնդրում ենք լինել կոռեկտ եւ հետեւել մեր պարզ կանոներին. արգելվում է տեղադրել թեմային չվերաբերող մեկնաբանություններ, գովազդային նյութեր, վիրավորանքներ եւ հայհոյանքներ: Գրասենյակն իրավունք է վերապահում ջնջել նշված կանոնները խախտող մեկնաբանությունները: Շնորհակալություն

Մյուս նորությունները